در اين بحث ، ما خط مشيى را كه در پى سخن پيامبر است و آن را فرمان مىبرد و امتثال مىكند و شك و چون و چراندارد و از علّت و مصلحت نمىپرسد ، روش « تعبُّدمحض » مىناميم . و شيوه كسانى را كه به آراى خودشان اهميّت مىدهند و براى خودشان حقّ دخالت در احكام را قائل‌اند ، خط مشى « اجتهاد و رأي » نام مىنهيم « 1 » . هر دو خط مشى در عهد پيامبر و پس از آن حضرت وجود داشتند . به عنوانِ مثال اگر به مسئله « صيام دهر » ( روزه مادام العمر ) بنگريم ، درمىيابيم كه بعضى از صحابه به اين كار دست مىيازد و به نهى پيامبر صلى الله عليه و آله اهميّتى نمىدهد كه فرمود : مَن صامَ أوّلَ الشهر وَوَسَطَه وآخِرَه كأنّما صامَ الدَّهْرَ « 2 » ؛ هركه اول و ميانه و آخر هر ماه را روزه بگيرد گويا همه روزگار را روزه‌دار بوده است . البته برخى از صحابه بودند كه همين سه روز از هر ماه را ( به عنوان اطاعت از فرمان پيامبر صلى الله عليه و آله ) روزه مى داشتند تا فضيلت روزه همه روزگار را درك كنند وبرخى ديگر با وجود اينكه نهى پيامبر را از روزه گيرى تمام روزها شنيده بودند - باز تمام روزها را روزه مى گرفتند ! و نيز در جنگ « تبوك » پيامبر اجازه داد كه شتران را نحر كنند و گوشتشان را بخورند . با اين حال ، كسانى از صحابه يافت شدند كه نحر شتران را برنتافتند « 3 » . و در جنگ احُد ، پنج نفر از مشركان بر آن حضرت يورش آوردند ؛ يكى پيشانىاش را مجروح ساخت و ديگرى دندانش را شكست و سومى گونه‌اش را آسيب زد و . پيامبر صلى الله عليه و آله

--> ( 1 ) . براى آگاهى بيشتر در اين زمينه به كتاب « تاريخ الحديث النبوى » ( اثر نگارنده ) مراجعه كنيد . ( 2 ) . صحيح بخارى 2 : 697 ، حديث 1874 ؛ صحيح مسلم 2 : 812 ، حديث 1159 ؛ صحيح ابن حبّان 2 : 65 ، حديث 352 . ( 3 ) . صحيح مسلم 1 : 56 ، حديث 27 ؛ مسند احمد 3 : 11 ، حديث 11095 ؛ مسند ابى عوانه 7 : 1 ؛ مسند ابى يعلى 2 : 412 ، حديث 1199 .